BOMEN OVER BOMEN (11): Nogmaals Esdoorns.
Door: Louwerens-Jan Nederlof
De Esdoornfamilie kent ongeveer 120 soorten. Het zijn allemaal bomen of struiken die voorkomen in de gematigde streken van het noordelijk halfrond en in tropisch Zuid-Oost Azië.
China telt de meeste soorten. Ook in Sliedrecht komen een aantal soorten voor, hoewel niet zoveel als in het Verre Oosten, zullen we een drietal de revue laten passeren.
In Nederland komen drie soorten min of meer in het wild voor, maar er zijn zeer veel esdoorns gekweekt. De gekweekte esdoorns zien we vaak terug in tuinen en plantsoenen.
Deze bomenfamilie is te herkennen aan de beschubde bladknoppen, tegenoverstaande bladeren die haast altijd een handvormige nervenstructuur bezitten.
De vrucht bestaat uit twee (heel soms drie) eenzadige delen met elk een lange vleugel. Veel kinderen maken al vroeg kennis met deze bomen. De vruchtjes van de Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus), zoals die in het najaar op het Dr. Langeveldplein en de Wilhelminastraat te vinden zijn, kunnen ter hoogte van het zaadje gemakkelijk gespleten worden.
De kleverige binnenkant van de vrucht kan zo eenvoudig op de kinderneus worden vastgedrukt. Overigens kunnen de esdoornvruchten bij harde wind zo’n vier kilometer door de lucht afleggen en tot meer dan een kilometer opstijgen.
De Spaanse aak (Acer campestre), die met enkele tientallen bomen in het Willem Dreespark is aangeplant, is meestal een hoge struik en soms een boom. Spaanse aken groeien langzaam en kunnen 200 tot 300 jaar oud worden.
Het is de enige esdoorn die in Nederland vanouds tot de wilde planten behoort. In afzettingen van 2100 v. Chr. in de Alblasserwaard zijn resten van deze boom aangetroffen. De Spaanse aak of veldsesdoorn is een ware bikkel.
Al duizenden jaren blijkt dat de boom onder allerlei omstandigheden kan groeien en bloeien. De boom verdraagt hitte en schaduw, groeit uitstekend op drogere en van nature meer kalkhoudende bodems.
Verder verdraagt de boom een snoeibeurt zeer goed, kan tegen uitlaatgassen en strooizout. Verder bieden de bloemen nog een rijke oogst nectar voor bijen en andere insecten.
Wat wil je nog meer? Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat ook de Spaanse Aak op veel plaatsen in Sliedrecht te zien is.
In Noord-Amerika komen de esdoorns of ahorns in nog grotere getallen voor. De ‘Maple-bomen’ zijn populair en het embleem van de Canadese vlag is het blad van een Sugar Maple. Men heeft, toen dit nationale symbool in de wet werd aangewezen vergeten door het blad van deze boom te benoemen.
Het is nog steeds niet bekend van welke esdoornsoort het symbool nu afkomstig is. Canadese deskundigen hebben gekozen voor het blad van de witte esdoorn (Acer saccharinum). Deze esdoorn is in een fraaie rijen aangeplant langs de Deltalaan.
De witte esdoorn is een fraai gevormd, grote boom die in de herfst dieprood verkleurt en waar in het voorjaar een suikerhoudend sap van getapt kan worden, door gaten in de stam te boren en het sap door een buisje af te laten vloeien.
De ‘suikeresdoorn’ werd in Nederland niet aangeplant voor het suikersap, maar in de jaren veertig veel meer om een eer te bewijzen aan de Canadese bevrijders.
De witte esdoorn is dan ook veel gebruikt als bevrijdingsboom. Zoals wel vaker werden bomen aangeplant als er een bijzondere gebeurtenis had plaatsgevonden. De boom kappen voor het geval de bijzondere gebeurtenis is verjaard, heeft weinig zin.
Esdoorns zaaien zich graag uit en afgezaagde bomen zorgen ervoor dat er weer jong loof vanuit hun wortels kan opslaan.
Het aanplanten van een esdoorn is geen kunst, maar ze weer verwijderen is een zware klus. Zullen we ze dan maar lekker laten staan?