Door: Louwerens-Jan Nederlof
De lijsterbes (Sorbus aucuparia) is een kleine boom of een hoge struik, die in de voorzomer bloeit.
Het valt soms niet mee om aan een houtig gewas te zien of het nu een struik of een boom is. De beide uiterste zijn wel herkenbaar.
Iedereen heeft wel een idee van hoe een boom of struik eruit hoort te zien.
De ene heeft een hoge stam met een mooie bol groen daarboven, de ander is een stel takken die uit de grond komen.
Lijsterbessen gooien roet in het eten door zowel struik en boom in een te zijn.
Wat zeg je tegen een stammetje met daarom heen allemaal andere takken die uit de grond steken?
Sorbus aucuparia
De bladeren zijn geveerd met langwerpige, gezaagde deelblaadjes. De wortels zijn ook wel grappig, het zijn horizontale hoofdwortels met daaraan zeer fijne wortels die verticaal in de bodem groeien.
De bloemen van deze ‘struikboom’ staan in schermen bijeen, later in het jaar verschijnen hieraan de felrode vruchten.
De bessen worden graag door verschillende vogelsoorten gegeten. Het ligt voor de hand om aan de lijsters het leeuwendeel van een dergelijke bessenoogst toe te schrijven, maar het zijn vooral de spreeuwen en de pestvogels die zich hieraan te goed doen.
Vooral in strenge winters brengen de lijsterbessen uitkomst, omdat zij ook na een vorstperiode nog vol voedingsstoffen zitten, waarmee de vogels de winter door kunnen komen of hun reis naar het zuiden voort kunnen zetten.
De lijsterbes behoort tot de rozenfamilie, een grote groep planten met vaak ook voor de mens eetbare vruchten.
Van de Lijsterbessen (Sorbus domestica) maakt men in het Middellandse Zeegebied een soort appelcider.
De boom vormt tot 2,5 cm grote ‘appeltjes’ die hiervoor uitermate geschikt zijn.
In het wild komen zo’n 80 soorten lijsterbessen voor, ze groeien eigenlijk alleen maar op het noordelijk halfrond vanaf de toendra’s op IJsland tot de bergen van Madeira.
Om een aantal leuke lijsterbessen te zien hoeven we geen wereldreis te maken. In Sliedrecht treffen we zeker een drietal soorten aan.
Het is de vraag of ook de eetbare Lijsterbes (Sorbus aucuparia ‘Edulis’) vooorkomt, dat scheelt een ritje naar de groenteboer en de slijter.
Wellicht kan de plantsoenendienst hierin uitkomst brengen. Tevergeefs is binnen onze gemeentegrenzen naar deze boom gezocht.
Wel groeit er een prachtige rij Meelbessen (Sorbus aria) langs de Goeman Borghesiusweg.
Sorbus aria
Het zijn fraaie bomen, die vooral tijdens de bloei opvallen en lekker ruiken.
Alsof je langs een drogisterij fietst, die de shampoo in de reclame heeft.
Deze bomen zijn nauw verwant met de Lijsterbessen, maar draagt veel grotere bloemen en vruchten en heeft ongedeelde bladeren, die aan de onderzijde zilvergrijs zijn en viltig aanvoelen.
Hoewel je het niet aan de naam zou vermoeden, zijn ook deze bessen eetbaar, maar als er alternatieven zijn kunt ze u beter laten hangen.
Lijsterbessen zijn algemeen voorkomende struiken. Ze worden veel in tuinen aangeplant en komen dan ook op vele tientallen plaatsen voor, ook in Sliedrecht.
Als u een Lijsterbes in de tuin heeft staan is het misschien wel leuk om te weten met wat voor soort u van doen heeft.
Dat versterkt wellicht de band met deze sierlijke boom. Er zijn behoorlijk wat Amerikaanse Lijsterbessen (Sorbus americana) op de markt.
Sorbus americana
Het verschil met de wilde Lijsterbes is, dat de amerikaanse ‘boomstruik’ kleverige en kale bladknoppen heeft.
De wilde Lijsterbes heeft droge, viltige bladknoppen. Lijsterbessen kunnen in verschillende soorten voorkomen, de kwekers hebben ook nog eens een behoorlijk aantal cultuurvariteiten gekweekt.
Hierdoor kan nog wel eens verwarring ontstaan. Het maakt ook eigenlijk niet zoveel uit, als de vogels de winter maar doorkomen met een lijsterbes, meelbes of iets dergelijks........